Twentekanaal voert veel water af

We praten over het witte gebied met de gele zandheuvels. Dit is het zuidelijk deel van het gebied dat we hier bespreken.

Links in rood is de Sallandse Heuvelrug te zien met daar direct omheen het veengebied, zoals het Middenveen en het Overveen bij Rijssen waar grutto's en kieviten voorkomen.

De lijn van links naar rechts op de kaart is het Twentekanaal dat in de jaren vlak voor de Tweede Wereldoorlog is gegraven.

Zandheuvels in het dal

Vol gele zandlagen ligt het platteland van Deldenerbroek en Enterbroek ten oosten van Enter.

Het Twentekanaal en het Twentekanaal-Zijtak Almelo zijn hier duidelijk te zien. Er zijn veel verhalen bekend over hoe nat dit gebied was voor het Twentekanaal er kwam. Sommigen beweren dat je 's winters makkelijk naar Almelo en terug over soms een ijsvlakte kon schaatsen. 

Boerderijnamen met Horsten, Holten en Dammen

Boerderijnamen eindigend op Horst, Holten en Dam liggen op de hoger gelegen zandheuvels. Koerdam in Deldenerbroek is eeuwen oud en ook al die tijd bewoond geweest. Het ligt op een eiland in het dal.

De namen op de kaart rechts verwijzen vaak naar boerderijen die nog steeds op de hogere zandlagen staan. Zand waaide hier eens op. Het water uit de omgeving laat vruchtbaar slib achter op de laaggelegen delen. De boeren laten hier hun vee grazen.

Wervelwind waait de heuvels op waar boeren gaan wonen

De pijlen op het kaartje geven de richtingen weer hoe boeren vanaf de Sallandse Heuvelrug de diepere dalen rond de Regge op trokken. Ze bouwende nieuwe boerderijen op de hoge zandkoppen en halve manen.

Toen de hoge heuvels bezet waren trokken nieuwe boeren naar de lage delen. Ze moesten met elkaar afspreken om de sloten te onderhouden. Afvoer van water was zeer belangrijk om de voeten van jezelf en van het vee droog te houden. Het trotse Noaberschap ontstond hierop. Boeren waren op elkaar aan gewezen en moesten elkaar kunnen vertrouwen.

Regge in een dal
langs de Sallandse Heuvelrug

Zo zou de Regge er vanaf de Sallandse Heuvelrug uit kunnen hebben gezien. Achter liggen de zandheuvels van 1 tot 2 meter op de achtergrond in het dal. Boeren kwamen er op de hoge delen..

Boerderijen verschenen met schuren. Bossen werden gerooid.

Zo zag het land er uit in natte tijden. Eilanden in het dal van de Regge. Deldenerbroek, Enterbroek en Ypelo stonden regelmatig onder water.

Links op de foto projectleider Reinier Ellenkamp van RAAP dat in opdracht van Landschap Overijssel het gebied in de gemeenten Hof van Twente en Wierden onderzocht. 

AI gaf dit landschap op de foto als idee voor zoals het er ooit uit zag. Plasdras of moeras overal waar het oog reikte. Moeilijk bereikbaar. Pas toen er dijken werden aangelegd veranderde het gebruik van het land en ontstonden handelswegen zoals de Bandijk en de Hessenweg.

Een wandeling langs de Regge in Ypelo. Dit was de bijeenkomst in het Kulturhus het Akkerhus in Ypelo waar de Doorbraak in de Regge stroomt. Op de presentatieavond in de Schaapskooi bij kasteel Twickel werd de wandeling in Ypelo aangekondigd. Dit was in de herfst van 2026. 

Foto: Marcel Tettero

Op drie plekken op de lijn B en B' nam Reinier Ellenkamp van Raap monsters uit de grond met een boor. Dit was aan de Broezeweg. Links ligt de Regge en vanaf rechts stroomt het water van De Doorbraak in de Regge. 

De drie lagen op de onderste deel van de foto (hiernaast rechts) wijst op de afgezette ofwel het opgewaaide zand. Op het zand kwamen de morsen, rijke laag plaggen met uitwerpselen van het vee. Boeren legden elk jaar er een laagje (morsen) bij op. Het zand bleef zo vruchtbaar voor een goede oogst.